Design System Ghosting

“เอเจนซี่อย่างเราไม่ต้องมี Design System หรอก เอาแค่ส่งงานให้ทันก็หรูแล้ว” ผมกับรุ่นพี่คนหนึ่ง นั่งปรับทุกข์หลังเลิกงาน ในขณะที่ฝนตก และอีกมือถือแก้วชาอู่หลงแบบมีฟอง ในวันที่องค์กรเหลือทีม UXUI อยู่แค่ 1.5 — 1 คนยังมีใจทำงานเต็มเวลา แต่อีกคนคือคนที่เหลือแต่ร่าง พร้อมไปเปิดร้านหมูกระทะทุกเมื่อ

เราไม่ค่อยได้คุยกันเรื่อง Design Principle หรือถามว่า User เจอ Pain อะไร หรือแม้แต่องค์กรที่ไม่ใช่เอเจนซี่เอง ก็คุยกันแค่ว่า จะทัน Sprint ไหมนะ หรือแค่ Dev ใช้ได้เลยไหม แค่นั้น และเมื่อผมเสนอว่า “เราควรมี Design System นะ” เสียงกระซิบที่ดังก้องก็ตอบกลับก็มาแบบรัวๆ 'จะทำไปเพื่อ' หรือไม่ก็ 'เราก็มี UI อยู่ใน Figma อยู่แล้วไม่ใช่เหรอ' และอันที่เจ็บที่สุดก็คือ 'Design System คืออะไรอะ มันคือ Library Template ป่ะ' ใจผมวูบหนึ่ง คิดแวบว่า ถ้ามีใครพูดว่า ‘อะไรคือดีไซน์เต้มเต้ม’ ขึ้นมา ผมคงจะหันไปยื่นซองขาว แล้วบอกว่า ขอลาออกแบบไม่มีเงื่อนไขเลยทีเดียว (อันนี้หยอกเล่นนะครับ)

นี่แหละโลกจริงของ UX Apocalypse โลกที่ Design System ถูกลดทอนให้เป็นแค่ คลัง UI Kit ที่เอาไว้หยิบใช้เวลาขี้เกียจคิด หรือเวลาจะทำอะไรรวดเร็ว ทั้งที่ความจริงมันควรจะเป็น ‘ระบบความเข้าใจร่วม’ ไม่ใช่แค่ระบบคอมโพเนนต์เฉยๆ

หรืออีกปัญหาที่เจอบ่อยเลยก็คือ องค์กรจำนวนไม่น้อยคิดว่าตัวเองมี Design System อยู่แล้ว แต่ความจริงคือมันเป็นแค่ Figma File ผีสิง ที่ไม่มีใครกล้าแตะต้อง และเห็นแค่ ‘Updated: 8 months ago… by someone who quit’ มันอาจจะดูดีนะครับ มี Component ตั้ง 50 แบบ Style Guide ยาว 80 หน้า อ่านกันตาแหก แต่ถ้าไม่มีใครใช้ มันก็ไม่ต่างจากโปรเจกต์ที่ตายไปแล้ว แต่ยังล่องลอยอยู่ใน figma เสียพื้นที่ไปเปล่าๆ

หลายครั้งผมเข้าไปใน Figma ของหลายองค์กร เหมือนกับเจอซากอารยธรรม UX ในยุคก่อนล่มสลาย

• Design System ที่มีแต่ UI ไม่มีใครรู้ว่าทำไมถึงออกแบบแบบนั้น

• Dev บอกว่าไม่อยากใช้ Component นี้ เขียนเองเร็วกว่าด้วยซ้ำ

• Document ที่ไม่รู้ว่า Update ครั้งสุดท้ายคือยุคไหน — คิดว่าอาจร่วมสมัยกับกับพระเจ้าเหา

• Designer ใช้ System แค่หน้าแรก พอรีบก็ Detach เอาซะหมด

บางที่เรียกมันว่า Design System แต่จริงๆ แล้วมันคือ UI Kit ธรรมดาๆ ที่ไม่มีใครอยากแตะ และไม่มีใครเชื่อว่ามันมีประโยชน์จริงๆ เลยเลิกใช้งานไปซะดื้อๆ

ทำไม Design System ถึงแค่มีไว้แต่ไม่ถูกใช้งานในองค์กรส่วนใหญ่

มันเหมือนกับมีรถไฟความเร็วสูง ที่จอดรออยู่กลางทุ่งนา แต่ไม่มีใครกล้าขึ้น เพราะไม่มีใครบอกว่าจะไปยังไง เพราะบางคนก็งงว่า ตกลงมันคือรถไฟ หรือรถไถกันแน่ หรือจะให้เปรียบเทียบก็คือ มันเหมือนผีที่ไร้ตัวตน ร่องลอยไปมา เราอาจจะสัมผัสได้ถึงความหนาวเย็นได้ แต่ก็ไม่แน่ใจว่า ใช่ไหมนะ อยู่ดี

อาจจะเป็นเพราะ :

1. ไม่มีคนดูแล — ไม่มีใคร iterate ไม่มีใครพูดถึง สุดท้ายทีมใหม่เข้ามาก็ไม่รู้จะถามใคร งั้นสร้างของใหม่แม่งเลยละกัน แล้ว System ก็กลายเป็นของเก่าเก็บ ที่มีไว้ให้รู้ว่าเคยพยายามแล้ว

2. Dev ไม่อยากใช้ (ใช้แล้วเสียเวลา) — เพราะเขียนเองง่ายกว่า คือประโยคสุดคลาสสิกที่ฆ่า Design System มาแล้วนับไม่ถ้วน บาง Component โคตรจะดูดีเลย แต่ Dev ต้องเทรนด์ตัวเอง 8 ชั่วโมงเพื่อเขียนให้ได้ บางครั้งเราก็ต้อง Align กันให้ได้ระหว่าง Designer กับ Dev

3. ใช้งานจริงไม่ได้ (Context ไม่ Flexible) — มี System แต่ไม่รู้จะใช้ยังไง ใช้แล้วไม่ตอบโจทย์ UX สักนิด หรือบางที่ไม่มี Guideline ที่บอกว่าเมื่อไหร่ควรใช้ หรือเมื่อไหร่ควรแหก สุดท้าย Designer ก็หยิบมาใช้หน้าเดียว พอ Sprint รีบขึ้นของ ก็แหกทุกอย่างที่ตัวเองทำไว้อยู่ดี

4. ไม่มีใคร Evangelize (เผยแพร่) — ทีมที่ทำ Design System รู้อยู่แล้วว่าคืออะไร แต่ทีมอื่นไม่รู้ ไม่อิน ไม่สน หรือ PM ยังถามอยู่เลยว่าทำไมต้องให้ Dev ใช้ System นี้ด้วยอะ แค่เขียนตาม Design ก็พอแล้วมั้ง

5. ไม่อัปเดตจนไม่มีใครเชื่อ — Documentation ที่เขียนไว้ตั้งแต่ชาติที่แล้ว Figma ไม่ Sync กับ Frontend
   มี Component ที่ขึ้นชื่อว่า Primary Button แต่ไม่มีใครรู้ว่า Version ไหนคือล่าสุดกันแน่

Design System เลยกลายเป็นขบวนรถไฟที่ไม่มีป้ายบอกว่าไปไหน มีแต่ทางวิ่งเฉยๆ สุดท้ายก็ไม่มีใครขึ้น

ผมจะไม่พูดว่า Design System กำลังจะตายหรอกนะครับ (เบื่อแล้ว)

มันไม่ได้ตายเพราะไม่มีใครใช้ แต่มันค่อยๆ ถูกทำให้ไร้ค่า เพราะไม่มีใครเข้าใจมันเลยต่างหาก เหมือนอาชีพ UX ที่เรารักนั่นแหละครับ ที่คนเข้าใจผิดว่าเป็นคนวางปุ่มเฉยๆ แล้วเรียกว่า User-Friendly แล้วนี่ไง! ฉันใดก็ฉันนั้น

แม้ Design System จะยังไม่ได้ตายจริงๆ แต่มันก็ถูกมองเป็นผีในองค์กร ที่รู้ว่ามี แต่ไม่มีใครกล้าแตะต้อง ท้ายที่สุดคนก็ลืมเลือนไป เพราะมันเป็นผีไม่เฮี้ยน มันไม่มีคุณค่า ให้คนนึกถึงด้วยซ้ำ ไม่ได้ผิดที่คนทำทั้งหมดนะครับ

คนทำ Design System มีส่วนที่ผิดเพราะ :

1. คุณยังทำให้มีคุณค่าไม่มากพอ

2. คุณยังสื่อสารคุณค่าของมันได้ไม่มากพอ

3. และความผิดที่เหลือคือ... (ใครรู้เม้นท์แลกเปลี่ยนกันหน่อยนะครับ)

Design System ที่ไม่มีคนใช้ คือระบบที่ไม่มี Context ในเมื่อไม่มี Context ก็เท่ากับไม่มีคุณค่า เมื่อไม่มีคุณค่า ก็เท่ากับไม่มีวันรอดจาก UX Apocalypse

Design System คือระบบของความเข้าใจร่วม

Design System ไม่ใช่ปุ่ม ไม่ใช่ Card ไม่ใช่ Spec ไม่ใช่สี และแน่นอนว่าไม่ใช่ Figma Library ที่โหลดมาจาก UX Collective แล้วตั้งชื่อว่า “design_system_v2_final_lastupdate” — Design System คือระบบของความเข้าใจร่วม ที่ต้องการให้ทุกคนในทีม UXD, UID, Dev, Product, Marketing ไปจนถึง Stakeholder เข้าใจตรงกันว่า เรากำลังจะออกแบบเพื่อใคร และออกแบบไปทำไมกันนะ

มันอาจไม่ได้สร้าง UX ที่ดีให้โปรดักซ์ในทันที แต่มันจะคืนเวลาชีวิตให้กับเรา เพื่อให้เราได้มีเวลากลับไปโฟกัสกับ UX ที่มีความหมายจริงๆ เสียที

"A Design System is not a component library. It’s a shared language."
(”Design System ไม่ใช่ ไลบรารีแหล่งรวมส่วนประกอบต่างๆ แต่มันคือภาษาที่ใช้ร่วมกัน”)

— Nathan Curtis (ผู้ก่อตั้ง EightShapes)

และภาษากลางแบบนี้แหละครับ ที่ช่วยให้เราหยุดทะเลาะเรื่องขนาดปุ่ม แล้วเอาเวลามานั่งฟังผู้ใช้สักที ว่าเขาหลงทางอยู่ตรงไหนของ Flow ที่เราคิดว่า Perfect แล้วนั้นแหละ

ทำไมองค์กรควรลงทุนกับ DS ไม่ใช่แค่เพื่อความสวยงาม แต่เพื่อความอยู่รอด

องค์กรที่มอง Design System แค่เป็นเรื่องของดีไซน์ กำลังพลาดประโยชน์ที่แท้จริงที่ของมันอยู่ เพราะสิ่งนี้ไม่ได้ช่วยแค่ทีมดีไซน์เท่านั้น แต่มันยังช่วยหลายๆ ทีมที่ยุ่งเกี่ยวกับ Product

ทีม UX:

หยุดเสียเวลาออกแบบปุ่มใหม่ในทุกโปรเจกต์ แล้วหันไปโฟกัสกับ Flow ที่ผู้ใช้เดินหลงอยู่ทุกวัน Design System ช่วยเราหยุดสเก็ตช์ Loop เดิมๆ แล้วพาเรากลับมาเข้าใจมนุษย์มากขึ้น

"Less time adjusting margins. More time adjusting mindsets."
(“ใช้เวลาน้อยลงในการปรับมาร์จิ้น มีเวลามากขึ้นในการปรับมุมความคิด”)

ทีม Dev:

ไม่ต้องถามดีไซน์เนอร์ว่า Spacing กี่ px นะ หรือ อันนี้ Hover แล้วเปลี่ยนสีอะไรนะ เพราะ Component ที่ Dev ใช้คือของที่ถูกออกแบบมาแล้ว พร้อมกับ Spec ที่มีคนคิดให้แล้ว ลด Bug, ลดเวลา Dev, และลดความดันโลหิตในทีมด้วย

ทีม Product & Business:

ส่งงานได้ไวกว่าเดิม (เพราะทุกอย่าง Reuse ได้) ลดค่า Rework ค่า Conflict หรือ Productivity ดีขึ้นแบบไม่ต้องเพิ่มคน แถมยังปรับ Branding ได้ทั่ว Product ด้วยการคลิกแค่ครั้งเดียว

“Design System เปรียบเสมือนระบบรากฐาน (infrastructure) ที่ช่วยให้ธุรกิจไม่ต้องรื้อบ้านใหม่ทุกครั้งที่อยากต่อเติม”

ในมุม Team Culture:

ช่วยให้ทีม Cross-Functional แบบคุยกันรู้เรื่อง หรือจะ Onboarding ทีมใหม่ก็ง่ายขึ้น และจะไม่มีใครพูดว่า อันนี้ UX คิดมาให้หรือยังนะ เพราะทุกอย่างมี Doc อ้างอิง แถมยังช่วยฝังคุณค่าของ UX เข้าไปใน Workflow ของทุกคน และจุดที่มันโคตร Powerful สำหรับผมคือ คุณแค่ปรับ Tone & Voice ของข้อความใน Banner Component มันสามารถถูกเปลี่ยนพร้อมกันใน Product 5 ตัว โดยไม่ต้องไปไล่แก้ทีละจุด นี่คือพลังของ System Thinking ผสานกับ User Empathy ที่เดินทางไปด้วยกัน แบบไม่ทิ้งกันไว้กลางทาง (เหมือน Stakeholder บางคน)

สรุปตรงๆ เลยก็คือ Design System ที่ดี ไม่ได้วัดกันที่มี Component มีมากสุดกี่แบบ แต่วัดกันที่ว่า มีคนใช้ไหม มีคนเข้าใจไหม และมีใครเชื่อจริงๆ ไหม ว่ามันช่วยให้งานดีขึ้น หรือมีแต่ทำให้งานช้าลง

และถ้าถามว่าใครควรเป็นคนลุกขึ้นมาพูดเรื่องนี้ คำตอบก็คือ พวกเราเหล่าดิจิทัลดีไซน์เนอร์ นี่แหละครับ

เพราะถ้าเราไม่ลุกขึ้นมาอธิบายว่า Design System มีไว้ทำไม มันจะถูกพูดแทนด้วยภาษา Dev (ซึ่งไม่ผิด แต่มันควรจะเป็นระบบของความเข้าใจร่วม) หรือแย่กว่านั้นมันจะถูกพูดในภาษาประมาณว่า อย่าเสียเวลาทำเลยพี่ Design System ไม่ควรเป็นของ Designer คนเดียว แต่มันควรเริ่มจาก UX และ UI เพราะเราเข้าใจว่า ‘ผู้ใช้’ กับ ‘ระบบ’ จะอยู่ร่วมกันยังไง และค่อยไปตกลงร่วมกันกับทีมอื่น เพื่อความเข้าใจร่วม

เพราะสุดท้าย System ที่ดี ไม่ได้แค่ทำให้ UI สวย หรือทำงานง่ายขึ้นเท่านั้น แต่มันต้องทำให้ทีมทำงานอย่างเข้าใจผู้ใช้ได้ดีขึ้นกว่าเดิม

UX ควรมีบทบาทอย่างไรใน Design System

1. UX เป็นผู้ตั้งคำถาม ที่ไม่มีคนไหนแทนได้

• Component นี้ออกแบบมาเพื่อใคร

• Flow นี้กำลังแก้ปัญหา หรือแค่ทำให้สวยเท่านั้น

• Pattern นี้เหมาะกับบริบทแบบไหน

2. UX เป็นผู้คุมสมดุลของระบบ และความยืดหยุ่น

ระบบที่ดี ไม่ควรเป็นกรอบโดยเฉพาะการออกแบบ แต่มันต้องเป็นเหมือนสนามเด็กเล่น ที่รู้ว่าตรงไหนปีนได้ ตรงไหนลื่นลงไปตาย เพราะฉะนั้น UX มีหน้าที่ช่วย Dev และ Product ให้เห็นว่า

• บางจุดต้อง Enforce เพื่อความเสถียร

• บางจุดต้อง Flexible เพื่อความเข้าใจ

3. UX เป็นคนที่ไม่ปล่อยให้ System หยุดอยู่กับที่

Design System ไม่ใช่สิ่งที่ Build แล้วเสร็จเลย มันคือสิ่งที่ต้อง Evolve ไปพร้อมกับ Feedback จริงๆ จากผู้ใช้

• UX ต้องดึง Insight จาก Usability Test กลับเข้าระบบเพื่อ Improve

• ต้องพูดกับ Dev ว่าอันนี้คนงงนะ พี่เปลี่ยน Logic ตรงนี้นิดนึงได้ไหม

• ต้องบอก PM ว่า Component นี้ดีนะ แต่ไม่ได้ใช้ถูกที่ มันเลยไม่เวิร์ก

Design System ที่ไม่มีเสียงจาก UX สุดท้ายจะกลายเป็นแค่ UI Template ที่ทุกคนใช้แต่ไม่มีใครอิน มันจะกลายเป็นแค่ Highway ที่เร็ว แต่ไม่มีใครรู้ว่าควรไปทางไหน

อย่างที่บอกว่า Design System ไม่ใช่แค่ UI ที่สวยงาม และไม่ใช่แฟ้มสะสมคอมโพเนนต์ มันคือระบบความเข้าใจร่วมจริงๆ ที่ช่วยให้เราทำงานร่วมกัน โดยต้องไม่หลงลืมผู้ใช้ ไม่หมดแรงไปกับงานเดิมๆ และรอด ในโลกที่ไม่มีเวลาให้เราคิดให้ลึกเหมือนเดิมอีกต่อไป

นี่แหละหัวใจที่สำคัญของ UX Apocalypse: A Survival Guide for Designer สำหรับบทความนี้ครับ

ถ้าใครยังคิดว่า Design System ก็แค่ UI Kit ลองตอบคำถามนี้ก่อนก็แล้วกันนะครับ ถ้าพรุ่งนี้เรามีเวลาแค่ 3 วัน ทีม UX เหลือ 2 คน Dev ต้องส่งขึ้น Prod ภายในสัปดาห์ แล้ว PM บอกให้เราทำหน้า Onboarding แบบด่วนๆ เย็นนี้นะ เราจะทำยังไง ถ้าไม่มี Design System หรือถ้าให้ถามใหม่ให้เจ็บกว่าเดิมก็คือ เราจะทำยังไง ถ้าเรามี Design System แต่ไม่มีใครในทีมเข้าใจมันเลย

นี่แหละครับ จุดที่ผมเริ่มเชื่อว่า Design System ไม่ใช่แค่ระบบของการจัดวาง แต่มันคือระบบของการอยู่รอด ในยุคที่ Flow ถูกตัด Timeline ถูกเร่ง และ UX ถูกมองข้ามจนใกล้ดับ Design System ที่ดี คือระบบที่ช่วยให้เราออกแบบทันเวลา โดยไม่ลืมว่าเราทำเพื่อใคร ในวันที่เราเหลือเวลา 48 ชั่วโมงก่อนขึ้นโปรดักชันไม่มีเวลาให้วาดใหม่ ไม่มีเวลาให้ตั้งคำถาม Design System นี่แหละคือ “ทางรอดใหม่ของคนทำ UX”

Presented by s.up dnscool —’space’ to growth ‘up’
Crafting Skills. Designing Destiny.
The Pub for Life-Vibe-Skill.